Walory estetyczne rzeźby kurpiowskiej

Pozostaje jeszcze zastanowić się nad czynnikami, które wpłynęły na wielkie zaangażowanie rzeźbiarzy w prowadzoną pracę. Zacznijmy od bliskiego nam za­gadnienia jakim jest wrażliwość estetyczna. Wywiady przeprowadzone z rzeźbiarzami zgodnie z kwestio­nariuszem dostarczyły materiału potwierdzającego te­zę, iż wrażliwość estetyczna ludowych twórców często nic pozostaje w związku bezpośrednio proporcjonal­nym do osiągnięć twórczych, …

Rzeźbiarze zawodowi i niezawodowi

Przyjmując, że wszystko to są czynniki oddziału­jące na właściwości formalne rzeźby, nie można jej tu traktować jako zjawiska jednolitego. Niewątpliwie muszą istnieć różnice między warsztatem rzeźbiarza zawodowego, który uprawia swe rzemiosło stale, dochodząc dzięki temu do sprawności kształtowania, ale także i do pewnego manieryzmu — a warsztatem rzeźbiarza niezawodowego, podejmującego …

Tematy rzeźb kurpiowskich

W zestawie tematów występujących w rzeźbie Kurpiowszczyzny należy wyodrębnić 2 podstawowe typy: tzn. sakralny i świecki. Obydwa występują od najwcześniejszych lat omawianego okresu. Tym nie­mniej od połowy XIX do początków XX w. tematyka świecka była tu reprezentowana słabo i w wytwo­rach niezupełnie odpowiadających temu, co rozumie­my przez rzeźbę, bo tylko …

Proces rzeźbienia

Określając sam proces rzeźbienia wypada powie­dzieć, iż jest to proces stanowiący wypadkową nie tylko rodzaju użytego klocka (jego kształtu i gatun­ku drewna) oraz zestawu narzędzi, lecz również okreś­lonych umiejętności twórcy, właściwego jemu sposo­bu planowania i realizowania kolejnych zabiegów technicznych. Przebiegu tego procesu u dawnych rzeźbiarzy kurpiowskich nie możemy niestety odtwo­rzyć. …

Narzędzia rzeźbiarzy

Fakt, iż większość spośród omawianych rzeźbia­rzy wywodziła się spośród cieśli i stolarzy nie po­zostawał bez wpływu na rodzaj stosowanych przez nich narzędzi. I tak wydaje się, że już dawniejsi rzeźbiarze używali obok narzędzi powszechnie stoso­wanych na wsi do obróbki drewna (siekiery, cieślicy, skoblicy i noża) również ośnika, struga, a także …

Konserwacja drewna do rzeźbienia

Proceder suszenia drewna stosowany przez żyją­cych dzisiaj mistrzów jest tak rozbudowany, że z pew­nością musiały go kształtować doświadczenia długiej tradycji. Nasuwa się jednak pytanie czy owe złożone zabie­gi przygotowania tworzywa były dokonywane każdo­razowo przez wszystkich dawnych rzeźbiarzy. Można, bowiem przypuszczać, że niektórzy z nich, ci przynaj­mniej którzy wędrowali, musieli w …

Rodzaje drewna używane do rzeźbienia

Przystępując obecnie do omówienia narzędzi i spo­sobów pracy stosowanych przez miejscowych rzeźbia­rzy dawniej i dzisiaj należy stale mieć na uwadze zachodzące w tej dziedzinie zmiany, zależne od okresu twórczości, a także od różnic indywidualnych a zmierzające do zapewnienia możliwie największej ekonomii pracy. Proces ten u rzeźbiarzy traktujących swą twórczość jako …

Konstanty Chrostek – rzeźbiarz kurpiowski

Konstanty Chrostek jest najmłodszym spośród omawianych rzeźbiarzy. Urodził się w Jazgarce w 1910 roku. Pochodzi z rodziny rzemieślniczej. Dziadek jego był cieślą i stolarzem, ojciec – kowa­lem, Ukończył 4 odziały szkoły podstawowej. Spośród licznego rodzeństwa wyróżniał się skupieniem, powol­nością i rozwagą w działaniu, stronieniem od swawoli i zabaw. Jak nam …

Bolesław Polak – rzeźbiarz kurpiowski

Bolesław Polak urodził się w 1904 r. w Podgórnem koło Turośli w pow. kolneńskim. Ojciec jego był gajowym. W Lipnikach, gdzie ma obecnie dom i gospodarstwo, mieszka od ósmego roku życia. Miał dziewięcioro rodzeństwa. Po śmierci matki i powtór­nym małżeństwie ojca oddany został na służbę do krewnych w Nasiadkach. Miał …

Franciszek Golan – rzeźbiarz kurpiowski

Franciszek Golan urodził się w 1898 r. w Golance w pow. Ostrołęka, gdzie mieszka do dzi­siaj. Pochodził z rodziny małorolnych. Brał udział w wojnach w 1920 i 1939 roku, przebywał też w tym czasie w różnych krajach: „dzie ja nie obsed, to za mnie wrona kości nie zniesie.” Pobyt w …

Jan Sęk – rzeźbiarz kurpiowski

Jan Sęk urodził się w Ptoszycach w 1876 r. Jego dziadek należał do zamożnych gospodarzy (po­siadał 2 włóki ziemi). Ojciec Jana Sęka odziedziczył całą włókę. Nagła jego śmierć nie pozwoliła jednak, aby Jan Sęk miał lekkie dzieciństwo. Gospodarstwo po zmarłym objął stryj i wypędził wdowę z gospo­darki. Jan Sęk z …

Pozostali rzeźbiarze kurpiowscy

Kaczyński i Raczkowski nie byli jedynymi rzeź­biarzami jacy działali na terenie Kurpiowszczyzny w 2. ,poł. XIX w. Jako następnego pod wzglądem .po­pularności wymieniają informatorzy Czerwiń­skiego. Żył on w drugiej poł. XIX i na począt­ku XX w. Pochodził z rodziny żydowskiej, za­mieszkałej w którymś z pobliskich miasteczek. Przez jakiś czas mieszkał …

Łukasz Raczkowski – rzeźbiarz kurpiowski

O drugim z kolei sławnym rzeźbiarzu kurpiowskim Łukaszu Raczkowskim, chociaż młodszym i dłużej żyjącym niż Kaczyński, zachowało się nie­wiele wiadomości. Raczkowski pochodził z „ludzi przychodnych” rodem spod lub z samego Nowogrodu nad Narwią. Do jego dalekich krewnych należą ży­jący dziś w Kadzidle Raczkowscy. Pamiętają oni jesz­cze swego dziadka — garbarza, …

Andrzej Kaczyński – rzeźbiarz kurpiowski

Andrzej Kaczyński urodził się w dwudzie­stych latach XIX w. we wsi Jeglijowiec w pow. Ostrołęka. Data jego urodzin nie jest znana. Wiado­mo, że zmarł w 1902 r. mając około 80 lat. Pochodził z rodziny luźniaków, a być może nawet wyrobników — najuboższej warstwy miejscowej ludności. Podobno dzięki krewnym, czy też …

Rozwój rzeźby kurpiowskiej

Przechodząc do analizowanego w pracy okresu, zastajemy na interesującym nas obszarze wielorakie formy ekspozycji rzeźby sakralnej, a przede wszyst­kim silne nasycenie jej obiektami zarówno miejsc kultu masowego (kościół, cmentarz, drogi), jak i miejsc kultu o węższym zasięgu (dom, zagroda). W odniesie­niu do tego czasu możemy również mówić o istnieniu, chociaż …

Pierwsze rzeźby na Kurpiach

Rzeźby w drewnie postaci świętych i boskich na­zywane są powszechnie na terenie Kurpiowszczyzny „figurami”. Dopiero w ostatnich czasach zaczęto na­zywać je również „osobami”, „osóbkami” lub „wierzbami” (od czasownika wierzbie — rzeźbić). Najstarsi z moich informatorów, urodzeni w latach 70-ych, 80-ych ub. wieku nie używali tych ostatnich nazw. Znamienne jest przy …