Struny, dusze i główki basetli

Struny, kupowane były gotowe w sklepach, przeważ­nie kiszkowe, a na kwinty [struny najwyższe, najcieńsze] stalowe, bo wtedy rwą się rzadziej. Dawniej wyrabiano takie stru­ny z kiszek baranich, specjalnie w tym celu wyprawianych, ale wyrób taki istniał znacznie dawniej, a technika wytwarzania zaginęła.

Dusze do skrzypiec i basetli

Basetlę trzystrunową strojono tak jak skrzyp­ce – od kwinty do dźwięku D (E – A – D). Tak samo również strojono basetle czterostrunowe.

Dusze, patyczki, którymi podpie­rają od wewnątrz obie deki, naprzeciw pod­stawka uginanego od góry przez mocno napię­te struny. Poza tym i skrzypce, i basetla z du­szą mają dźwięczniejszy ton, bez niej zaś ,,głuchy”, jak mawiają grajkowie. Duszę wkła­da się do skrzypiec na mocno uwiązanej nitce (lub dwóch nitkach) przez efy i manipuluje się nitkami tak, by podpórka stanęła w odpowied­nim miejscu. Na koniec wiąże się nitki dookoła skrzypiec w miejscu „wciętym” [talii].

Główki skrzypiec i basetli

Różne rodzaje główek przy szyjkach skrzypiec i basetli, od dawniejszych do nowszych.

Główka skrzypiec w kształcie końskiego łba

Na ilustracji głowa końska od skrzypiec ze wsi Dębniki, gmina Gawrychy, w powiecie ostrołęckim, ze zbiorów Muzeum Kur­piowskiego.

Główka skrzypiec, kształt nowoczesny

Na ilustracji główka, jakie ostatnio robiono przy skrzypcach i basetlach; nie każdy jednak potrafił je zrobić.

Podstawki do instrumentów smyczkowych

Podstawki do instrumen­tów smyczkowych robiono z drewna klonowe­go, brzozowego, jesionowego. Podobnego kształtu robiono i do skrzypiec, i do basetli.

Podstawek jednostrunowych lub ‚diablich’ skrzypiec

Na ilustracji podstawek do instrumentu jednostrunowego, na przykład do dawnych skrzypiec lub do „diablich” skrzypiec. Otworki wypalano dru­tem.

Różne formy kołków strunowych

Wszystkie odmiany kołków (niektórzy mówili „śrubki”) strunowych do skrzypiec lub basetli wyrabiano za pomocą piłki i no­ża. Drewno różne, najczęściej jednak klonowe, brzozowe, a czasem jesionowe lub dębowe. W kołkach są małe otworki do przewlekania strun, żeby mocno trzymały się przy nakręca­niu. Część płaska obrabiana jest niekiedy na wklęsło przy użyciu noża i pilnika („raszpli”).

Granie na basetli w pozycji stojącej. W czasie siedzenia basetla oparta była na zie­mi czy podłodze, na specjalnym kołku długoś­ci nieraz od 10 do 12 cm (w dużej basetli). Na ilustracji wtóruje Czesław Kamiński z Nowo­grodu. Obok stoi piękne krzesełko – kurpiow­ski zydel (1935 rok).

Wincenty Chętnik, wspominany już nieraz w niniejszej pracy, majster od instrumentów lu­dowych w Nowogrodzie nad Narwią, z wyko­nanymi przez siebie skrzypcami i basetlą. Basetla jeszcze bez żabki [strunociągu], podstawka i strun. Głośnica [pod­strunnica] z czarnego dębu, do­bywanego z Narwi, gdzie spoczywał setki lat. Instrumenty przedstawione na fotografii (wy­konanej 12 września 1928 roku) znajdowały się w Muzeum Kurpiowskim.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *