Spódnice

Pierwotnie zamiast spódnic nakładano dwa fartuchy z przodu i z tyłu. Z biegiem lat zaczęto szyć spódnice nie z dwóch, lecz nawet z pięciu części. Ponieważ spódnica kurpiowska jest dalszym ciągiem barwnych fartuchów, przeto jest do nich podobna, tak w kolorach, jak i w układzie podłuż­nych paseczków.

Kurpianki tkają spódnice albo w jed­nym kolorze, albo w większą lub mniej­szą kratę w różnych kolorach. Spódnicę z materiałów w pionowe barwne paski, od trzech do kilkunastu nitek szerokości, nazywają kitlem. Nazwa ta przyszła prawdopodobnie z sąsiednich Prus od Kurpiów, którzy tam siedzieli od setek lat na roli i zaczęli wcześniej uprawiać len i tkać płótno.

Spódnice, I-spódnica zwana kitel, II-spódnica zwana mienistą, Rys. A. Chętnik, 1952

Przy tkaniu spódnic lnianych w bia­łe i granatowe paski dodawano z czasem między oba te kolory, kolor czerwony a potem jeszcze i zielony. Podobne były i za­paski naramienne, tylko w drobniejsze prążki. Kolory: żółty, niebieski zwany jasnym a w końcu czarny, dyskretnie podkreślają układ prążków. Od 50-70 lat najczęściej pojawiają się tu kolory czerwony z pomarańczowym z paseczkami zielonymi, białymi a czasem niebieskimi. W tkaninach na Puszczy Zielonej dominuje gra czerwieni z zie­lenią.

Dziewczęta kurpiowski w strojach uroczystych. Kadzidło, pow. Ostrołęka, Fot. J. Bułhak, 1959

Dawniej przy tkaniu kitlów używano lnianych nici zwanych partem – z czasem, z rozwojem przemysłu lniane nici zastąpiono kupną bawełną zwaną gurem – stąd nazwa tkanin i kitlów „gurowych” czyli bawełnianych. W tkaninach tego typu osnowa była z różnokolorowych nitek bawełnianych, ułożonych rytmicznie w wąskie pa- seczki, wątek zaś był jednostajny, wełniany, najczęściej czerwony. W kitlach gurowych co pewien czas zjawiają się nitki skręcone z dwóch kolorów (np. czerwone z żółtą a w dawniejszych – białoczerwone), co wpływało na ożywienie tkaniny.

Najdawniejsze kitle nazywały się: w gronka, lub w gniazda. Były też kitle ślepe w pionowe szersze lub w drobne paski a także kitle ,,z orionkiem” – z żółtym ko­lorem (pomarańczowym).

Spódnica na Kurpiach jest szyta z pięciu półek (brytów). Układano je u góry w gęste fałdki, zależnie od zwyczaju i wszywano w pasek przechodzący w wiązaki. Daw­niej był on wykonany ręcznie na specjalnych klockach tkackich. Spódnica ma z lewego boku 15-20 cm rozcięcie i jest wiązana w pasie mocnymi wiązakami. Przód spódnicy był zazwyczaj gładki. Spódnica sięgała do kostek i była obszyta u dołu obszywką zwaną podłogą i szczotką. W okolicach Chorzel i Baranowa układano w tyle spódnicy do 22-ch fałd; w okolicach Myszyńca ledwie kilka głębszych fałd.

Ubiory odświętne kobiet. Kadzidło, pow. Ostrołęka. Fot. J. Bułhak, 1959

W ślad za spódnicami jednobarwnymi powstały spódnice kamelowe mieniste. Zjawiły się na Kurpiach w miastach i miasteczkach około 1900-1910 r. a popularne stały się w latach ostatnich.

Wątek w tkaninach na spódnice mieniste jest z jednego koloru a osnowa z innego, co powoduje że tkanina zmienia barwę czyli mieni się. I tak np. połączenie czerwonej przędzy z fioletową daje tkaninę określaną przez Kurpianki jako buraczkową lub wi­śniową. Połączenie czerwonej osnowy z amarantowym daje spódnicę jasno-różową jak w okolicach Myszyńca. Te ostatnie przystrajano zakładkami a dołem obszywano dwiema plisami z czarnego aksamitu, w okolicach zaś Kadzidła zdobiono trzema ta­siemkami odmiennej barwy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *