Lira

Gdzie ty święta przeszłości macierzystej ziemi,

Z twojemi bohatery, z bogami twojemi,

Z pieśnią dzielnych lirników, synów twego łona?

Przeminąłaś na świecie, jakby snem prześniona.

(L. Kondratowicz: Pieśń Margiera cz. 1)

Pieśni „dzielnych lirników”, o jakich wspo­mina poeta, dawno już zamilkły w tej części Mazowsza, a już nawet poprzednie pokolenie nie bardzo pamięta lirników, samą zaś lirę ma­ło kto oglądał. Niemniej, z opowieści starych graczy wiadomo, że z lirami chodzili „dziady” po wsiach, grali i śpiewali jeszcze w latach 1850 – 1860. Jeden z wędrownych grajków miejscowych widział lirę gdzieś we wschodniej częś­ci ziemi łomżyńskiej i taką samą zbudował u siebie w stronach kolneńskich. Instrument ten do 1939 roku znajdował się w zbiorach Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie nad Narwią.

Wspomniana lira była to podłużna skrzynecz­ka z cienkich deseczek, z jedną struną meta­lową, z której dźwięki wydobywał obracany korbą krążek, obciągnięty końskim włosiem (jakby okrągły smyk) i natarty kalafonią. Wy­sokość dźwięku zmieniało się za pomocą kil­ku klawiszy, naciskanych z góry palcami, przy jednoczesnym kręceniu korbą.

Lira korbowa

Na ilustracji jedna z ostatnich lir, jakie były nad Narwią do roku 1939. Wykonana gdzieś na wzorach tykocińskich około 1929 roku. Inna od tych, o których słyszałem. Lira ta to skrzy­neczka sosnowa o wymiarach 50×20 cm bejco­wana na ciemno. Jedna struna metalowa dość gruba, pod nią kółko obracane korbą z prawej strony. Kółko owinięte mocno końskim wło­siem tak, by przy kręceniu w prawo włosy nie zadzierały się o strunę. Nacierało się je kala­fonią lub żywicą. Dźwięki niezbyt mocne, ra­czej słabe, delikatne. Do wydobywania różnych tonów było kilka klawiszy nad struną, na sprę­żynkach z gęsich piór od spodu, a przy ich naciskaniu można było grać jakąś nietrudną me­lodię. Struna naciągnięta była jednym kołkiem z lewej strony.

Na ilustracji wałek z korbą, a nad nią struna opisanej poprzednio liry. Wykonał ją W. Crochocki, majster i grajek, który widział podobną lirę gdzieś na wschodzie Mazowsza.

Lira korbowa

Na ilustracji lira dawna trzystrunowa z dziesię­cioma klawiszami z muzeum w Płocku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *