Kute narzędzia i przybory kurpiowskie

W narzędziach, przyborach i sprzętach używanych w gospodarstwie domowym dochodziło jeszcze zdobienie partii niezwiązanych bezpośrednio z pracą, nienarażonych na stałe niszczenie się. W krzesiwkach były to uchwyty, w drejfusach — górne końce nóg, a w przetykach — główki. Zdobinę stanowił powtarzający się motyw kulistych lub esowatych wygięć końców prętów, często spotykany we wszelkich wyrobach żelaznych, jako najłatwiejszy do uzyskania. Do ich wykonania nie potrzeba było innych narzędzi oprócz młotka, a więc efekty te w jakiejś mierze narzucały się kowalowi w czasie kucia.

Wasążek a – lusienki, b – śtyce, c – stupień, d – poręc, Brzozowy Kąt, wyk. ok. 1885r fot. Jacek Olędzki

Przetyki, które najczęściej stanowiły dary kowali dla wybranych panien, dekorowane były szczególnie starannie i bogato. Zdarzały się wśród nich egzemplarze o rozbudowanych, wymyślnie ukształtowanych główkach. Przetyki te służyły już tylko do zatykania kądzieli na kołowrotku, nie nadając się np. do prac przy zszywaniu uprzęży i wszelkich skór. Miały one wyrażać uczucia ofiarodawcy, dlatego też mniejszą wagę przywiązywano do ich praktycznych zalet.

Sanie wyjazdowe a – ciągar, b – sieki, c – pojmo, Łacha, pow. Kolno, wyk. ok. 1880r il. Jacek Olędzki

Przeważająca większość tych wyrobów znajdowała się w mniej lub bardziej powszechnym użyciu na długo przed omawianym okresem. Jest to zestaw najstarszych wyrobów kowalskich na tym terenie, najmniej reprezentatywny dla wytwórczości z końca XIX i początków XX w. W tym okresie kuźnie zarzucały już produkcję większości tych starych narzędzi, przyborów i sprzętów. Niektóre z nich (sośniki, okucia wideł, chrapki, drejfusy i krzesiwka) wyszły z użycia w tym czasie na zawsze. Inne znów (sierpy, siekiery, ości, gagańce, skoblice i cieślice oraz przełyki) będą jeszcze długo występowały W inwentarzu narzędzi gospodarskich, nie pełniąc jednak tak ważnej roli jak niegdyś.

Okucie wideł drewnianych, dł. 42cm, Parzychy, pow. Ostrołęka, wyk. pod koniec XIXw. il. Jacek Olędzki

Jeśli chodzi o takie np. narzędzia, jak żelazne brony i pługi, które weszły w użycie dopiero w omawianym czasie, to trudno tu mówić o wartościach plastycznych występujących w starych narzędziach. Żelazne pługi i brony pojawiły się i wyszły z użycia zbyt nagle, aby mogło nastąpić przy nich wykształcenie się owych doskonałych, pięknych w budowie form.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *