Główne wytwory kowalskie

Przystępując do omówienia przejawów artystycznej twórczości w produkcji kowalskiej na terenach Kurpiowskiej Puszczy Zielonej w tym właśnie okresie, wydaje się konieczne wprowadzenie klasyfikacji analizowanych wyrobów w oparciu o kryterium pełnionej przez nie funkcji. Głównymi grupami wyrobów kowalskich byłyby:

1) narzędzia, przybory i sprzęty do pracy: a) w rolnictwie i zajęciach pozarolniczych, b) w gospodarstwie domowym;

2) spoidła, zaczepy i uchwyty używane: a) przy środkach transportu, b) w budownictwie;

3) krzyże jako: a) formy uzupełniające inne obiekty i b) samoistne.

Krzesiwko, dł 7cm, Zimna, pow. Kolno, wyk ok 1914r fot Jacek Olędzki

W pierwszej grupie znalazłyby się okucia pracującej części sochy (sośniki), wideł, następnie sierpy, siekiery, motyki, spośród narzędzi używanych przy zajęciach pozarolniczych — rybackie ości, chrapki albo inaczej ziabki, gagańce, ciesielskie skoblice, cieślice i topory, jeśli zaś chodzi o wyroby stosowane przy gospodarstwie: podstawki pod garpki — drejfusy, krzesiwka do wzniecania ognia i wreszcie specjalne szpile — przetyki.

Przetyka, wys. 23cm, wyk. Wł. Dębek (ur. 1897), Gaczyska, pow. Przasnysz, fot. Jacek Olędzki

Wspólną cechą tych wyrobów był ich ścisły związek z pracą, (jeśli nie bezpośrednio z produkcją rolną, to z dodatkowymi zajęciami produkcyjnymi względnie gospodarstwem domowym), co im nadawało wspólne piętno: surowość wykonania, wielką dyscyplinę w użytkowaniu surowca, zadziwiającą logikę konstrukcji. Te właściwości kształtowały się na przestrzeni wieków, w rezultacie długotrwałych obserwacji i starań, aby uczynić narzędzie jak najbardziej ekonomicznym, trwałym i sprawnym w pracy. Tak więc względy natury utylitarnej doprowadziły formę plastyczną poszczególnych narzędzi, przyborów i sprzętów do doskonałości, która nadaje im walor przedmiotu artystycznego. Chociaż nie były ani zdobione ani wymyślnie modelowane, odznaczają się pięknem zrównoważonych proporcji, rytmicznych lub symetrycznych układów. Przykładem tych wartości może tu być ość do bicia ryb. W narzędziu tym zwracają uwagę nieprzypadkowe proporcje między partią zębów a trzonkiem z tuleją. Dzięki bowiem smukłości trzonka oddzielającego ostre zęby od stosunkowo grubego drzewca, narzędzie ciśnięte w wartki prąd rzeki nie stawia oporu i nie jest gwałtownie porwane przez wodę.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *